Speekselstenen: symptomen, oorzaken en behandelingen

Heb je pijn onder je kaak tijdens het eten, een zwellingsgevoel, of een vreemde smaak in je mond? Deze signalen kunnen wijzen op wat we een speekselsteen noemen, ook wel bekend als sialolithiase.

Dit probleem komt vrij vaak voor en is meestal niet ernstig, maar het kan wel erg vervelend worden. Er zijn natuurlijk oplossingen, die we in dit artikel uitleggen.

Sialolithiase is het ontstaan van een klein steentje van calcium en mineralen die in het speeksel voorkomen. Het kan zich vastzetten in een speekselklier of in de kanalen die het speeksel naar de mond voeren. En als het groter wordt, kan het de afvoer blokkeren. Het speeksel hoopt zich dan op in de klier, vooral tijdens de maaltijden.

Deze stenen zijn meestal een paar millimeter groot, maar kunnen wel enkele centimeters bereiken. Het treft vooral volwassenen tussen 30 en 60 jaar, en iets vaker mannen.

De klier die het vaakst te maken heeft met speekselstenen is de onderkaakspeekselklier, net onder de kaak. Ongeveer 80 tot 90% van de stenen ontstaat hier.

Deze klier is om meerdere redenen gevoeliger voor problemen:

• Het speeksel is dikker en rijker aan calcium,

• Het kanaal is langer,

• Speeksel moet een beetje tegen de stroom in omhoog gaan.

Er ontstaat dan pijn onder de kin of kaak, vooral tijdens de maaltijden.

De oorspeekselklieren zitten voor de oren. Ook zij kunnen aangedaan zijn, maar dat komt minder vaak voor.

Als dat gebeurt, is de zwelling meer zichtbaar bij de wang, en kan de pijn uitstralen naar het oor.

Ten slotte zijn de speekselklieren onder de tong zelden aangedaan. De stenen zijn daar vaak kleiner, maar ze kunnen de tongbewegingen of het slikken hinderen.

Dit is het meest typische teken. Als je eet, stroomt er meer speeksel. Als een steen het kanaal verstopt, stijgt de druk in de klier. De pijn kan daardoor:

• Plotseling opkomen,

• Kloppend zijn,

• Afnemen na de maaltijd,

• Terugkomen zodra de speekselaanmaak wordt gestimuleerd.

De zwelling is vooral zichtbaar bij de kaak, onder de kin en in de wang. In het begin kan het van voorbijgaande aard zijn, maar het wordt geleidelijk vaker als de zwelling groter wordt.

Er kunnen ook andere symptomen optreden:

• Droge mond,

• Vieze smaak in de mond,

• Moeite met je mond openen,

• Pijn bij het slikken,

• Gevoeligheid bij aanraking,

• Pusafscheiding als er een infectie ontstaat,

• Slechte ademgeur.

Als je koorts hebt of flink gezwollen bent, is het beter snel een arts te raadplegen.

Speeksel bevat van nature calcium, fosfaat en andere mineralen. Als deze te geconcentreerd zijn, kunnen ze langzaam kristalliseren en een steentje vormen.

Als je niet genoeg drinkt, wordt het dikker en stroomt het minder goed. Het blijft dan makkelijker hangen, wat het risico op een steentje vergroot.

Bepaalde situaties vergroten dit risico:

• Niet genoeg water drinken,

• Veel zweten,

• Koorts hebben,

• Bepaalde medicijnen innemen,

• Het syndroom van Sjögren hebben.

Als een speekselkanaal wat vernauwd of ontstoken is, stroomt het speeksel minder goed. Door deze stagnatie krijgen de mineralen tijd om zich af te zetten.

Verschillende factoren lijken samen te hangen met het ontstaan van deze steentjes:

• Roken,

• Een slechte mondhygiëne,

• Infecties die aanhouden,

• Bepaalde medicijnen zoals antihistaminica of antidepressiva,

• Volwassen leeftijd,

• Al eerder speekselstenen hebben gehad.

De zorgverlener begint met een paar vragen: heb je pijn tijdens het eten? Zwelt de klier op? Heb je daar al eens infecties gehad?

Vervolgens voert hij een palpatie van de klier uit, om de steen te voelen en te controleren of hij zich dicht bij de opening van het speekselkanaal bevindt.

Dit is vaak het eerste onderzoek dat wordt uitgevoerd. Het toont de stenen en controleert de toestand van de speekselklier. Bovendien is het snel, pijnloos en niet invasief.

De CT-scan is erg nuttig om diep liggende of heel kleine stenen op te sporen. Hij geeft een zeer nauwkeurig beeld van de speekselkanalen.

MRI kan worden gebruikt in complexere gevallen, vooral om het weefsel rond de klieren te onderzoeken.

Sialendoscopie houdt in dat er een minicamera in het speekselkanaal wordt ingebracht. Zo kan de steen nauwkeurig worden gelokaliseerd en soms meteen worden verwijderd.

Voor kleine steentjes zijn simpele stappen soms al genoeg, zoals:

• Meer water drinken,

• De klier zachtjes masseren,

• Een warmtebron ter plaatse toepassen,

• De speekselaanmaak stimuleren met zure voedingsmiddelen,

• Zorg voor een goede mondhygiëne.

Sommige mensen krijgen hem zelfs spontaan naar buiten.

Bij een ontsteking of infectie kan de arts pijnstillers, ontstekingsremmers of, bij een bacteriële infectie, antibiotica voorschrijven.

Vandaag de dag is sialendoscopie een van de meest gebruikte technieken om een speekselsteen te verwijderen. Het is een minimaal invasieve ingreep waarmee je:

• Om een kleine camera in het kanaal in te brengen,

• Om precies te bepalen waar hij zich bevindt,

• Om hem te verwijderen zonder zware chirurgie nodig te hebben.

Het herstel verloopt meestal snel en complicaties blijven beperkt.

Als de steen te groot of moeilijk bereikbaar is, kan een operatie nodig zijn. In de meest ernstige gevallen kan worden overwogen om een deel of de hele speekselklier te verwijderen. Maar dankzij moderne technieken komt dit vandaag de dag nog maar weinig voor.

Wanneer het speeksel door de verstopping niet meer kan wegstromen, grijpen bacteriën hun kans om zich te vermenigvuldigen. Er kan dan een infectie ontstaan die sialadenitis heet. De signalen zijn meestal:

• Echt sterke pijn,

• Koorts,

• Een flinke zwelling,

• Soms pus die eruit loopt.

Verwar deze infectie niet met een mucokèle, een andere goedaardige aandoening die te maken heeft met een verstopte speekselklier.

Soms kan het nog verder gaan: er vormt zich een ophoping van pus rond de klier. In dat geval is meestal medische drainage nodig om ervan af te komen.

De pijnlijke opflakkeringen herhalen zich, vooral tijdens de maaltijden. Na verloop van tijd kan dit behoorlijk hinderlijk worden in het dagelijks leven.

Door steeds verstopt te zitten, raakt de klier op de lange termijn beschadigd en maakt ze minder speeksel aan. Dit kan leiden tot:

• Droge mond,

• Meer gaatjes,

• Slechte ademgeur,

• Een algemeen ongemak in de mond.

Er zijn een paar heel simpele gewoontes die je kunt oppikken:

• Regelmatig water drinken gedurende de dag, zonder te wachten tot je dorst hebt,

• Dagelijks goed voor je tanden en je mond zorgen,

• Snel je behandelaar raadplegen als je ongewone pijn voelt,

• Regelmatig de speekselaanmaak stimuleren.

Daarnaast kan het gebruik van een elektrische tandenborstel helpen om een goede mondhygiëne te behouden en bepaalde ontstekingen te voorkomen.

Sommige voedingsmiddelen zijn echte bondgenoten voor de speekselaanmaak: citrusvruchten, appels, knapperige groenten (wortel, selderij, enz.), of zelfs suikervrije kauwgom na de maaltijd.

Met dunvloeibaar speeksel blijven mineralen minder snel hangen in de speekselkanalen.

Het is daarentegen sterk aan te raden om roken, uitdroging, te veel alcohol en te suikerrijke dranken te beperken.

Sommige signalen mag je niet negeren. Raadpleeg snel een arts als je het volgende opmerkt:

• Sterke pijn tijdens het eten,

• Een zwelling die niet verdwijnt,

• Koorts,

• Pus die eruit loopt,

• Moeite met slikken,

• Problemen die steeds terugkomen.

Je huisarts is een goed startpunt. Indien nodig verwijst hij je door naar een kno-arts of een kaakchirurg. Deze specialisten hebben alles in huis om een nauwkeurige diagnose te stellen en je de meest geschikte behandeling voor te stellen.

Als je de ervaringen van patiënten leest, valt op dat er vaak echt snel verlichting is na de behandeling, vooral na een sialendoscopie. De pijn tijdens de maaltijden verdwijnt meestal snel zodra de steen is verwijderd.

Zodra de behandeling is uitgevoerd, verbetert de levenskwaliteit duidelijk: maaltijden worden weer prettig, de zwelling komt niet meer terug, de mond is beter gehydrateerd, en je voelt je minder gestrest door pijn die steeds terugkomt.

Terugkerende klachten zijn altijd mogelijk, maar je kunt ze vaak beperken door een gezonde levensstijl aan te houden en regelmatig gecontroleerd te worden.